Wpisz szukane pojęcie, a znajdziemy odpowiedź:

Roczna składka zdrowotna – najważniejsze zasady i przykłady rozliczenia Powrót

2024-03-11

Wraz z nowymi przepisami wprowadzonymi na początku 2022 roku, obowiązki związane z rozliczeniem składek zdrowotnych stały się bardziej złożone i wymagające szczególnej uwagi. Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kluczowy moment dla przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w Polsce.

W 2024 roku zbliża się termin kolejnego rozliczenia, co wymaga od przedsiębiorców dokładnego przygotowania. W tym artykule omówimy istotne kwestie związane z terminami, sposobami obliczania rocznych składek oraz wymogami dotyczącymi wysyłania rocznego rozliczenia do ZUS.

Czym jest roczne rozliczenie?

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej polega na obowiązku składania corocznych deklaracji dotyczących wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za dany rok kalendarzowy. W ramach tego rozliczenia przedsiębiorcy muszą określić wysokość swoich przychodów/dochodów uzyskanych w danym roku, na podstawie których zostanie wyliczona odpowiednia kwota składki zdrowotnej.

Kogo dotyczy?

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej dotyczy osób prowadzących działalność gospodarczą, których wysokość składki zdrowotnej zależy od osiąganych przychodów lub dochodów. Konkretnie, obowiązek ten spoczywa na osobach fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i opodatkowanych:

  • podatkiem według skali,
  • podatkiem liniowym,
  • ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Ważne!

Osoby korzystające z innych form opodatkowania, takich jak karta podatkowa, właściciele jednoosobowych spółek z o.o. czy spółek komandytowych, nie są zobowiązane do rocznego rozliczenia składki zdrowotnej.

Ustalanie rocznej składki zdrowotnej na zasadach ogólnych

Roczna składka zdrowotna na zasadach ogólnych jest obliczana na podstawie dochodu osiągniętego w ciągu roku, pomniejszonego o poniesione koszty oraz zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne.

Należy również uwzględnić różnicę remanentową – dodatnią lub ujemną. Jeśli różnica remanentowa jest ujemna, to zmniejsza dochód podlegający opodatkowaniu składką zdrowotną, natomiast w przypadku dodatniej różnicy, dochód zwiększa się o jej wartość.

Podstawą do obliczenia składki zdrowotnej jest roczny dochód, który podlega opodatkowaniu. Składka ta wynosi 9% dla osób korzystających z opodatkowania według skali podatkowej. Dla osób korzystających z podatku liniowego stawka składki wynosi 4,9%.

Dodatkowo, istnieje minimalna podstawa składki zdrowotnej, którą stanowi iloczyn liczby miesięcy podlegania składce i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego pierwszego dnia składkowego.

Jeśli dochód przedsiębiorcy jest niższy od tej minimalnej podstawy, to składka obliczana jest od minimalnej kwoty.

Jeżeli działalność była prowadzona przez cały 2023 rok, to minimalna wartość rocznej podstawy składki zdrowotnej wynosiła 41 880,00 zł, co oznaczało, że nawet jeśli dochód przedsiębiorcy był niższy, musiał on zapłacić składkę od tej minimalnej kwoty (41 880 x 9%= 3769,20).

Przykład 1

Działalność gospodarcza prowadzona przez Panią Annę opodatkowana jest podatkiem liniowym i była prowadzona przez cały rok. Dochód Pani Anny w ostatecznym rozliczeniu rocznym wyniósł 65 000 zł. Ile wynosi roczna składka zdrowotna od uzyskanego dochodu?

Po przemnożeniu dochodu przez stopę procentową składki uzyskamy wynik 3185,00 zł (65000,00 zł x 4,9%). Wyliczona kwota jest mniejsza od minimalnej kwoty 3769,20 zł, dlatego też Pani Anna powinna wpłacić kwotę minimalną, a nie ustaloną od dochodu.

Roczna składka zdrowotna a ryczałt ewidencjonowany

Roczna podstawa składki zdrowotnej dla osób opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych jest ustalana na podstawie łącznej kwoty przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Od tej kwoty odejmowane są opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, z wyłączeniem składek opłaconych w miesiącu, w którym korzystało się ze zwolnienia ze składki zdrowotnej na podstawie odpowiednich przepisów.

Podstawa ta jest ustalana na trzy różne kwoty, zależnie od wysokości przychodów:

  1. Do 60 tysięcy złotych rocznie – jest to liczba miesięcy, w których opłacana jest składka zdrowotna, pomnożona przez 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2022 roku. Jeżeli działalność była prowadzona cały rok 2023, podstawa ta wynosi 50154,72 złotych.
  2. Powyżej 60 tysięcy złotych, ale poniżej 300 tysięcy złotych rocznie –podstawa jest obliczana poprzez pomnożenie liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2022 roku. Jeżeli działalność była prowadzona cały rok 2023, podstawa ta wynosi 83591,28 złotych.
  3. Powyżej 300 tysięcy złotych rocznie –jest to liczba miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu pomnożona przez 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2022 roku. Jeżeli działalność była prowadzona cały rok 2023, podstawa ta wynosi 150464,28 złotych.

Przedsiębiorcy korzystający z ryczałtu ewidencjonowanego mieli możliwość wyboru, czy chcą opłacać składkę zdrowotną na podstawie przychodu z roku poprzedniego czy też od bieżących przychodów. Jako ryczałtowiec, który płacił składkę zdrowotną na podstawie narastających przychodów w ciągu roku, należy zdawać sobie sprawę, że z rozliczenia rocznego może wyniknąć konieczność dopłaty do rocznej składki zdrowotnej. Mimo regularnych wpłat składek w ciągu roku, analiza rocznych przychodów może wykazać, że kwota już opłaconych składek nie pokrywa pełnego obowiązku składkowego za cały rok.

Przykład 2

Pan Artur w 2023 roku jako formę opodatkowania wybrał ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Składkę zdrowotną wyliczał na podstawie bieżącego przychodu. W maju jego przychód przekroczył 60 000, a w grudniu był wyższy niż 300 000. Jak będzie wyglądało roczne rozliczenie składki zdrowotnej?

W związku z tym że przychody Pana Artura przekroczyły wartość 300 000, roczną podstawę  składki zdrowotnej ustala się jako iloczyn miesięcy podlegania składce i 180% przeciętnego wynagrodzenia w 4 kwartale 2022 roku (180% x 6965,94= 12 538,69). Roczna podstawa w tym przypadku wynosi 150 464,28 (12 538,69 x 12 miesięcy).

Tak ustaloną podstawę należy pomnożyć przez stopę składki zdrowotnej (9%) 150 464,28 x 9%= 13 514,79 zł. Przedsiębiorca jednak w ciągu roku wpłacił 7 021,63 zł (376,16 *4 mies. + 626,93 *7 mies.+ 1 128,48).

Z tego wynika, że wraz z rocznym rozliczeniem Pan Artur będzie musiał dopłacić 6 520,16 zł składki zdrowotnej (13 541,79-7 021,63=6 520,16).

Dopłata i nadpłata rocznej składki zdrowotnej

Po rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej może okazać się, że wpłaciliśmy w ciągu całego roku za małą lub za dużą kwotę. W takim przypadku może wystąpić albo niedopłata, albo nadpłata. Jeśli wystąpi niedopłata, musimy dopłacić brakującą kwotę do 20 maja wraz ze składką za kwiecień roku bieżącego. Natomiast jeśli wystąpi nadpłata, możemy złożyć wniosek o zwrot nadpłaconej kwoty na swoje konto bankowe.

Zwrot nadpłaty zostanie dokonany przez ZUS pod warunkiem, że:

  1. Płatnik nie ma żadnych zaległości na swoim koncie, w tym zaległości z tytułu niezapłaconych składek oraz kwot do zwrotu z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
  2. Wniosek o zwrot zostanie złożony w odpowiednim terminie, który przypada do 31 maja.

Jeśli pierwszy warunek nie zostanie spełniony, kwota nadpłaty zostanie zaliczona na poczet istniejących zaległości. Jeśli drugi warunek nie zostanie spełniony, czyli wniosek nie zostanie złożony w odpowiednim terminie, a nie ma żadnych zaległości, kwota nadpłaty zostanie zaliczona na poczet przyszłych opłat.

Aby uzyskać zwrot nadpłaty na konto bankowe musimy:

  1. Złożyć wniosek elektronicznie za pośrednictwem konta na ZUS PUE.
  2. Wysłać wniosek w nieprzekraczalnym terminie jednego miesiąca od dnia złożenia rocznego zeznania podatkowego, czyli do 31 maja.

Rozliczenie nadpłaty składki zdrowotnej

Wraz ze zwrotem nadpłaty składek zdrowotnych w niektórych przypadkach może wystąpić konieczność rozliczenia otrzymanego zwrotu. Ci, którzy płacili podatek liniowy i zaliczyli składkę zdrowotną do kosztów, to zwrot nadpłaconej składki spowoduje konieczność korekty odliczonych kosztów, którą to należy dokonać  na bieżąco – w dacie wpływu zwrotu na rachunek bankowy przedsiębiorcy. Jeżeli więc suma składek zdrowotnych zapłaconych w danym roku po pomniejszeniu o  zwrot jest mniejsza niż kwota składek zdrowotnych zaliczonych do kosztów w ubiegłym roku, dokonujemy korekty o powyższą różnicę.

Jeśli przedsiębiorca był opodatkowany w formie podatku liniowego i składki zdrowotne zostały odliczone od dochodu, to należy doliczyć zwrot nadpłaconej składki do dochodu w rocznym zeznaniu podatkowym PIT-36L. Jeżeli kwota składek zapłaconych w danym roku pomniejszona o kwotę zwrotu jest mniejsza niż kwota odliczona, różnica ta będzie traktowana jako dodatkowy przychód, co może skutkować zwiększeniem podatku należnego.

Podobnie, podatnicy na ryczałcie ewidencjonowanym, którzy odliczali połowę składki od przychodu, będą musieli doliczyć uzyskany zwrot do swojego przychodu rocznego. Natomiast ci opodatkowani skalą podatkową mogą cieszyć się zwrotem nadpłaconej składki zdrowotnej, ponieważ nie będzie to miało wpływu na ich rozliczenie podatkowe, oni przecież nie mieli prawa do jej odliczenia.

Minimalna roczna składka zdrowotna - rozpoczęcie działalności w trakcie roku i zawieszona działalność

Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jeśli rozpoczynasz działalność w trakcie roku i podstawa wymiaru składki zdrowotnej jest niższa niż iloczyn liczby miesięcy, przez które będziesz ubezpieczony i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego  na początku roku, to podstawę wymiaru składki zdrowotnej stanowi ta wartość. Innymi słowy, jeśli działalność trwała tylko przez część roku, składka zdrowotna będzie obliczana proporcjonalnie, uwzględniając czas, przez który działalność była prowadzona.

Ważne!

Składkę należy opłacać jedynie za okresy, w których firma była faktycznie aktywna, z pominięciem miesięcy zawieszenia działalności. Dochody i koszty z tego okresu nie są brane pod uwagę przy obliczaniu składki zdrowotnej.

Przykład 3

Pani Joanna wybrała jako formę opodatkowania zasady ogólne- podatek wg skali. W 2023 roku zawiesiła działalność na 3 pełne miesiące. Ile wyniesie minimalna składka zdrowotna dla Pani Joanny?

Minimalna roczna składka zdrowotna będzie obliczana na podstawie 9 miesięcy. Składka wyniesie wtedy 9 miesięcy × 314,10 zł = 2 826,90 zł.

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej przy likwidacji działalności

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej w przypadku likwidacji działalności gospodarczej wykazuje się w ZUS DRA za kwiecień kolejnego roku, po zakończeniu działalności. Główna zasada polega na tym, że przedsiębiorca, który zlikwidował swoją działalność w trakcie roku, musi wypełnić część dotyczącą rocznego rozliczenia składki zdrowotnej w formularzu ZUS DRA za kwiecień.

W praktyce oznacza to, że choć przedsiębiorca zakończył działalność, to wciąż ma obowiązek rozliczenia składki zdrowotnej za cały rok kalendarzowy, w którym prowadził działalność. Wypełniając formularz w ZUS DRA za kwiecień, przedsiębiorca musi uwzględnić wszystkie dochody uzyskane w danym roku oraz odprowadzone składki zdrowotne za ten okres.

Rok składkowy, a rok kalendarzowy- rozpoczęcie działalności w 2024 roku.

Rozpoczęcie działalności gospodarczej w styczniu 2024 roku wiąże się z różnymi zasadami rozliczeń składek zdrowotnych, w zależności od wybranej formy opodatkowania.

Jeśli wybrałeś skalę podatkową lub podatek liniowy, musisz pamiętać, że okres składkowy za 2023 rok trwał od lutego 2023 do stycznia 2024 roku. Dlatego rozpoczęcie działalności w styczniu 2024 roku oznacza, że będziesz zobowiązany do rocznego rozliczenia składki zdrowotnej za rok 2023. Możesz również ubiegać się o zwrot zapłaconej składki zdrowotnej.

Natomiast jeśli zdecydowałeś się na ryczałt, to jako przedsiębiorca rozpoczynający działalność w 2024 roku, będziesz sporządzać pierwsze rozliczenie rocznej składki zdrowotnej w ZUS DRA dopiero w kwietniu 2025 roku. Twój okres składkowy będzie trwał od stycznia do grudnia 2024 roku, pokrywając się z rokiem kalendarzowym.

Roczna składka zdrowotna, a kilka działalności

Jeśli prowadzimy kilka działalności gospodarczych i dla każdej z nich wybraliśmy tę samą formę opodatkowania w celu ustalenia wysokości składki zdrowotnej, to możemy zsumować wszystkie uzyskane przychody i poniesione koszty z każdej działalności. Następnie na podstawie tej sumy obliczamy roczną składkę zdrowotną.

Natomiast jeśli każda z naszych działalności posiada inną formę opodatkowania, to wtedy roczną składkę zdrowotną musimy ustalić osobno dla każdej działalności, stosując zasady właściwe dla danej formy opodatkowania. Oznacza to, że przychody i koszty z każdej działalności są rozpatrywane oddzielnie, a składka zdrowotna dla każdej z nich jest obliczana na tej podstawie.

Termin na rozliczenie rocznej składki zdrowotnej

Termin na rozliczenie rocznej składki zdrowotnej to kwiecień roku następującego po roku, którego dotyczy rozliczenie. Dokładniej mówiąc, płatnicy składek powinni rozliczyć składki za poprzedni rok na deklaracji ZUS DRA lub ZUS RCA za kwiecień roku następującego po roku, który ma być rozliczony. Deklarację tę należy złożyć w ZUS do 20 maja danego roku kalendarzowego.

Jeśli chodzi o formularze, osoby samozatrudnione, które nie ubezpieczają innych osób, powinny wybrać druk ZUS DRA. Natomiast przedsiębiorcy, którzy np. zatrudniają pracowników czy zleceniobiorców, powinni skorzystać z formularza ZUS RCA.

Autor:
Agnieszka Fida
Specjalista ds. księgowości
Publikacja: 11.03.2024 r.

Pobierz bezpłatnie SKP
Udostępnij
Czy ten artykuł był pomocny?
53
Niniejsze materiały zawierają poglądy autorów i nie stanowią czynności doradztwa księgowego i podatkowego. Formsoft spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie ponosi odpowiedzialności za skutki decyzji podejmowanych na postawie informacji zawartych w materiałach publikowanych na naszej stronie. W tych kwestiach należy zasięgnąć informacji u doradcy podatkowego, w oddziale ZUS, bądź w Krajowej Informacji Podatkowej.
Powrót